Rasy i linie pszczół

  1. Rasa środkowo  -  europejska Linie objęte programami hodowlanymi ochrony zasobów genetycznych.

    Pszczoła środkowoeuropejska – ma ona ubarwienie szaro brunatne, średniej wielkości. Wczesne pożytki wykorzystuje częściowo. Dużą sile rozwoju ma w maju i czerwcu. Rasa ta jest dość plastyczna, da się selekcjonować według życzeń hodowcy. Nadaje się do krzyżowania z innymi rasami, a zwłaszcza z kaukaską.

    Linia M Augustowska (MA)

    Wszystkie osobniki (matki, trutnie, robotnice) o ubarwieniu jednolicie ciemnym, bez zażółceń; matki o kształcie wydłużonym. U czerwiących matek dopuszczalne brązowe rozjaśnienie sternitów, tergitów i odnóży (bez zażółceń) oraz jaśniejsze ubarwienie owłosienia.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 5,750 – 6,500
    szerokość IV tergitu odwłokowego w mm 2,040 – 2,600
    indeks kubitalny % 50 – 80
    Linia naturalnie wyselekcjonowana. Doskonale przystosowana do trudnych warunków przyrodniczych (bardzo ubogie pożytki, długie i ostre zimy, niskie temperatury nocą w okresie wiosenno – letnim). Na zimę tworzy rodziny stosunkowo małe, zużywa mało pokarmu, dobrze zimuje. W momencie przypływu nektaru rozwija się wybuchowo. Przy dobrych pożytkach łatwo osiąga dużą siłę i na ciasne gniazdo reaguje trudnym do opanowania nastrojem rojowym. Zasklep   na  świeżo   poszytych   plastrach   (po   pożytku   głównym)   -  na   sucho lub półmokro. Pszczoły, jak również matki w czasie przeglądu gniazda wykazują znaczny niepokój i są ruchliwe, robotnice szybko biegają po plastrze, spływają w dół, tworząc grona. Bardzo dobrze wykorzystują pożytki ubogie. Wykorzystują pożytki od wczesnych do późnych (od rzepaku do spadzi). Przy pożytku bardzo intensywnym wykazują skłonność do ograniczenia czerwienią matek. Zapasy miodu gromadzą wokół czerwiu. Niezbyt chętnie przechodzą do nadstawek. Pyłek zbierają intensywnie gromadząc go wokół czerwiu lub w komórkach między czerwiem, układając go w sposób nieuporządkowany na różnych plastrach. Jesienią kończą czerwienie wcześnie, dobrze zimują, wykazują małe zużycie pokarmu w czasie zimowli, kończą zimowlę z małym lub średnim osypem. Wiosną zaczynają intensywny wychów czerwiu w momencie dopływu pyłku do gniazda. Rozwijają się bardzo dynamicznie doprowadzając rodziny do średniej wielkości. Na brak pożytku i zbyt ciasne gniazdo reagują trudnym do opanowania nastrojem rojowym. W okresach bezpożytkowych nie obserwuje się skłonności do rabunków. Nie reagują zwiększoną złośliwością na przerwy w dopływie nektaru. Wykazują nieco zwiększoną złośliwość przy złej pogodzie.Odporna na choroby, nie rabuje, nie reaguje zwiększoną złośliwością na brak pożytku. Przy przeglądach spływa w dół plastra, tworząc spadające grona. Miododajnością nie ustępuje innym rasom. Polecana na pożytki średniowczesne (rzepaki) i wszystkie pozostałe oraz na tereny ubogie pożytkowo. Stanowi cenny materiał hodowlany czysty genetycznie, doskonały do krzyżowania międzyrasowego.

    Linia M Kampinoska (MK)

    Wszystkie osobniki (matki, trutnie, robotnice) o ubarwieniu jednolicie ciemnym, bez zażółceń; matki o kształcie wydłużonym. U czerwiących matek kampinoskich dopuszczalne brązowe rozjaśnienie sternitów, tergitów i odnóży(bez zażółceń), oraz jaśniejsze ubarwienie owłosienia.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 5,75-6,50
    szerokość IV tergitu odwłokowego w mm 2,04 – 2,60
    indeks kubitalny % 50 – 80
    Linia objęta programem ochrony zasobów genetycznych pszczół środkowoeuropejskich, utrzymywana w systemie stada zachowawczego, selekcjonowana na typ rasowy. Zasklep na świeżo poszytych plastrach (po pożytku głównym) – na sucho lub półmokro. Pszczoły, jak również matki w czasie przeglądu gniazda wykazują znaczny niepokój i są ruchliwe, robotnice szybko biegają po plastrze, spływają w dół, tworząc grona. Dobrze wykorzystują pożytki ubogie od wczesnych do późnych (od rzepaku do spadzi).Dobrze zimują, kończą zimowlę z małym lub średnim osypem. Po ustabilizowaniu się pogody rozwijają się intensywnie. Na przerwy w pożytku i zbyt ciasne gniazdo reagują powstawaniem nastroju rojowego. Złośliwość pszczół przeciętna, zwiększona agresja podczas niesprzyjających warunków atmosferycznych, a także w okresach bezpożytkowych. Tworzy rodziny duże, ruchliwe, spływające z plastrów. Polecana do krzyżowania międzyrasowego, głównie jako strona ojcowska.

    Linia M Północna (Pn)

    Wszystkie osobniki o ubarwieniu jednolicie ciemnym, bez zażółceń. U czerwiących matek dopuszczalne jest brązowe rozjaśnienie tergitów.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 5,75-6,50
    szerokość IV tergitu odwłokowego w mm 2,04 – 2,60
    indeks kubitalny % 50 – 80
    Linia objęta programem ochrony zasobów genetycznych pszczół. Pochodzi od miejscowych pszczół środkowoeuropejskich z terenu północnej Polski. Dostosowana do warunków klimatyczno – pożytkowych tego regionu. Pszczoły osiągają pełnię rozwoju wiosennego na rzepak. Dobrze znosi długie i ostre zimy, nie niepokoi się przed oblotem. Utrzymują dużą siłę rodzin w ciągu całego sezonu, dzięki czemu mogą wykorzystywać wszystkie pożytki w sezonie, również w gospodarce wędrownej. Pszczoły i matki na plastrach są ruchliwe, po wyjęciu ramki z ula „spływają” w dół plastra, a przy nadmiernym dymieniu podrywają się do lotu. Jesienią matki kończą czerwienie około połowy września. Linia zimuje dobrze. Po zimie nie daje dużych osypów. Zapasy miodu gromadzi wokół czerwiu, zasklepiając je na sucho. Pyłek gromadzony jest blisko czerwiu, w sposób nieuporządkowany. Słabo gromadzi pyłek w końcu lata. Pszczoły są łagodne, ale zwiększają agresywność w gorszych warunkach pogody i w okresach bezpożytkowych. Odporna na choroby, długowieczna i żywotna. Doskonała do gospodarki wędrownej na pożytki ciągłe.

    Linia M Asta

    Ubarwienie szaro-ziemiste do szarobrązowego. Trutnie ciemnobrązowe z dużą ilością włosków na grzbiecie o nieco jaśniejszym ubarwieniu.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,000 – 6,332
    szerokość IV tergitu odwłokowego w mm 2,29 – 2,37
    indeks kubitalny % 53,0 – 70,0
    Podczas przeglądu gniazd reagują na światło i schodzą z ramek na dennice, pszczoły są rozbiegane na plastrach ,część pszczół zrywa się do lotu. Wymagają pracy z dymem zwłaszcza przy niesprzyjającej pogodzie. Typową cechą jest cicha wymiana matek. Pszczoły nie ograniczają matki w czerwieniu, dlatego linia M Asta najlepiej nadaje się do gospodarki w ulach wielokorpusowych z zastosowaniem kraty odgrodowej. Pszczoły dobrze zagospodarowują następne korpusy i nadstawki. Wykorzystują bardzo dobrze pożytki obfite. Wiosną po ustabilizowaniu się pogody rozwijają się bardzo dynamicznie i gromadzą dużo pyłku. Odbudowują szybko węzę, chętnie zabudowują wolne przestrzenie. Charakterystyczny zasklep zapasów jest suchy lub półmokry. Linia ta dobrze zimuje przy  średnim zużyciu pokarmu, ma dużą odporność na choroby, średni stopień łagodności, a rekordowe zbiory osiąga z rzepaku, gryki, spadzi. Utrwalona jest cecha cichej wymiany matek. Rzadko wchodzi w nastrój rojowy. Posiada wysokie zdolności krzyżownicze i dlatego stosowana jest w krzyżówkach jako strona ojcowska. Wskaźnik produkcji miodu dotyczy procentowego porównania matek hodowlanych z matkami będącymi w danej pasiece (dzikimi).
  2. Rasa środkowo – europejska linia dla której realizowany jest program doskonalenia genetycznego

    Linia M Norweska (NOR)

    Pszczoły robotnice, trutnie i matki o barwie ciemnej, prawie czarnej o silnej budowie ciała. Matki wydłużone, jednolicie ciemne lub lekko rozjaśnione od strony brzusznej.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 5,75 – 6,70
    szerokość IV tergitu w mm powyżej 2,10
    indeks kubitalny % 48-90
    Charakteryzuje się dobrą zimowlą, wczesnym rozwojem wiosennym i gromadzeniem dużej ilości pyłku. Średnio rojliwa, wymaga ograniczania czerwienia. Polecana na pożytki o nasileniu średnim i bardzo obfitym, także spadziowe. W krzyżówkach z pszczołą kraińską świetnie wykorzystuje pożytki bardzo obfite, natomiast z pszczołą kaukaską – pożytki średnie i słabe. Pochodzi z Norwegii z okolic Trondhaim. Charakteryzuje się dobrym przystosowaniem do trudnych warunków klimatycznych. Cechuje ją dynamiczny wiosenny rozwój. Dynamiczne czerwienie matek, umożliwia szybkie dochodzenie do siły produkcyjnej (3 korpusy na pożytek rzepakowy), nie wymaga wiosennych zabiegów pobudzających. Silna budowa ciała umożliwia pokonywanie niekorzystnych warunków pogodowych (wiatry, niskie temperatury deszcze). Odznacza się dużą pracowitością, oblotów roślin dokonuje od rana do zmierzchu, nawet w czasie przelotnych opadów i wietrznej pogody. Łatwo przenosi się z jednego pożytku na drugi oraz wyszukuje nowe źródła. Jest łagodna, o umiarkowanej skłonności do rójki, zbiera dużo pyłku, odporna na niskie temperatury oraz długie zimy. zużywa mało pokarmu w czasie zimowli, na zimę buduje silne rodziny. Wskaźnik produkcji miodu w naszych warunkach kształtuje się na poziomie 131%.
  3. Rasa kraińska linie utrzymywane w systemie hodowli zachowawczej

    Pszczołę kraińską charakteryzuje ciemno-szare ubarwienie, z krótkimi ale bardzo gęstymi włoskami o srebrzystym odcieniu. Wielkością ustępuje środkowo-europejskiej, ale jest większa od pszczoły kaukaskiej. Języczek ma średniej dł. 6,4-6,8 mm, wyróżnia je niski indeks kubitalny 45-50%. Są to pszczoły bardzo łagodne, spokojne, dobrze trzymające się plastrów podczas przeglądów. Cechuje je duża pracowitość (latają w chłodne dni), dobra orientacja w terenie (nie błądzą). Gniazdo kitują umiarkowanie lub słabo, niezbyt chętnie budują plastry. Miód sklepią na biało. Pszczoły tej rasy wcześnie kończą przygotowanie do zimy. Silne rodziny zwykle zimują dobrze (lepiej niż pszczoła kaukaska, ale gorzej niż środkowo-europejska). Dobrze wykorzystują zapasy zimowe. Są odporne na nosemozę i choroby zgnilcowe. Charakteryzują się wczesnym i szybkim rozwojem wiosennym, dlatego też polecane są w rejonach gdzie przewagę stanowią pożytki wczesne (sady, mniszek, rzepak).Zdania na temat dużej rojliwości pszczół tej rasy są podzielone. Łatwo wchodzą w nastrój rojowy przy długich przerwach w pożytku lub gdy główny pożytek występuje w drugiej połowie czerwca lub w lipcu. Przy pomocy powszechnie stosowanych metod łatwo można ten stan zlikwidować. Kiedy nastrój nie jest ograniczany z jednej rodziny może wyjść 3-4 roje. W okresie głównego pożytku miód składają w części magazynowej i gniazdowej. Pszczoły tej rasy są wartościowym składnikiem mieszańców lecz przy krzyżowaniu powinny być wykorzystywana jako strona ojcowska. Znane są różne populacje pszczoły kraińskiej, a niektórzy mówią nawet o rasach. Do takich należą car rumuńska, car austriacka, car niemiecka. Wspomnieć należy również o pszczole karpackiej i greckiej. Pszczoła kraińską – bardziej szara od środkowoeuropejskiej i nieco mniejsza, występuje u niej szybki rozwój wiosną dochodząc do dużej siły i dobrze wykorzystując pożytki wczesne. Niezastąpiona w sierpniu i we wrześniu na pożytkach spadziowych. Jest to pszczoła łagodna lecz obdarzona dużą rojliwością.

    Linia car Pogórska (Cb)

    Linia  wyselekcjonowana  z  populacji   pszczół miejscowych  z okolic Pogórza Tatrzańskiego. Pszczoły średniej wielkości o szarym ubarwieniu.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,40 – 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,27 – 2,35
    indeks kubitalny % 39,0 – 51,00
    Linia dostosowana na pożytki średniowczesne oraz późne i spadziowe, miód składa zarówno w gnieździe jak i w nadstawce. Odznacza się umiarkowanym tempem rozwoju, pełnię rozwoju osiąga w połowie maja. Pszczoły są łagodne, dobrze trzymają się plastra. Linia jest nierojliwa, skłonna do cichej wymiany matek. W silnych rodzinach zakłada miseczki matecznikowe, które nie są zaczerwiane. Zimuje przy średnim zużyciu pokarmu, nawet na zapasach z domieszką spadzi. Wiosną na ogół nie wymaga ścieśniania gniazda.. Gromadzi duże ilości pyłku, na skrajnych plastrach gniazda i w pobliżu czerwiu.

    Linia car CT46

    Ubarwienie matek brązowe i jasnobrązowe, robotnic – jasnobrązowe. Zarówno u matek, jak i u robotnic może przejawiać się zażółcenie I tergitu. Wówczas cecha ta występuje zarówno u matki jak i u wszystkich robotnic pochodzących po tej matce.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,380 – 6,700
    szerokość IV tergitu w mm 2,210 – 2,340
    indeks kubitalny % 39,00 – 56,00
    Miód składają przede wszystkim w nadstawce, oraz w plastrach bocznych gniazda. Pszczoły bardzo dobrze wykorzystują pożytki spadziowe. Pożytki bardzo wczesne wykorzystuje jako rozwojowe. Pełnię rozwoju uzyskują w okresie kwitnienia jabłoni. Linia tworzy rodziny o średniej sile. Pszczoły charakteryzują się bardzo wysoką łagodnością nawet w gorszych warunkach, ale wymagają spokojnej obsługi. Wykazują znikomą rojliwość. Rodziny bardzo dobrze znoszą nawet długie zimowle o niskich temperaturach. Gromadzą duże ilości pyłku, układając go przede wszystkim na plastrach zewnętrznych w gnieździe. Latem zbierają duże ilości kitu, a na zimę mocno kitują wszelkie szczeliny. Pszczoły dobrze trzymają się plastra. Przy obsłudze nie tolerują nadużywania dymu – większa ilość dymu powoduje uciekanie pszczół z plastrów.

    Linia car Beskidka

    Pszczoły są ubarwione jasnoszara, matki i trutnie ciemno.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,35 – 6,74
    szerokość IV tergitu w mm 2,25 – 2,40
    indeks kubitalny % 41-54
    Linia wyselekcjonowana w warunkach południowej Polski, dostosowana do zbioru wczesnych pożytków występujących na tych terenach. Linia charakteryzuje się bardzo wczesnym rozwojem i tworzy duże rodziny wymagające przestronnych uli, dzięki czemu nadaje się do gospodarki intensywnej. Wykorzystuje pożytki wczesne, późniejsze i spadziowe, gromadząc zapasy w nadstawkach. Miód sklepi na sucho. Linia bardzo łagodna – pozwala na dokonywanie przeglądów bez dymu i osłony nawet podczas gorszej pogody, oraz przy częstych przeglądach. Pszczoły dobrze trzymają się plastrów. Przy prawidłowo prowadzonej gospodarce pasiecznej w obszernym gnieździe nie wykazuje skłonności do rojliwości. Dobrze zimuje przy średnim zużyciu pokarmu, nawet na zapasach z domieszką spadzi. Wymaga ścieśniania gniazda do zimowli. Gromadzi duże ilości pyłku, lokując go na plastrach bocznych w gnieździe, niewielkie ilości dookoła czerwiu .

    Linia car Dobra (D)

    Linia reprezentuje rodzime  pszczoły kraińskie,  obecnie  w stanie naturalnym występujące  w  niektórych  pasiekach  nowosądecczyzny  (okolice  Limanowej, Tymbarku, Dobrej), głównie tam, gdzie nie prowadzono celowej wymiany matek.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,330 – 6,700
    szerokość IV tergitu w mm 2,235 – 2,430
    indeks kubitalny % 35,0 -52,1
    Charakteryzuje je:
    • + miodność dobra w całym sezonie, tendencja do lepszego wykorzystania pożytków średnich i późnych,
    • + późniejsze i ostrożniejsze rozpoczynanie czerwienią przez matki na wiosnę,
    • + dynamiczny  rozwój  po  ustaleniu  się  pogody  w maju,  pozwalający  na pozyskiwanie miodu z mniszka w odpowiednich warunkach pogodowych sprzyjających jego nektarowaniu,
    • + brak tendencji do rójki lub bardzo szybka reakcja na zabiegi przeciwrojowe,
    • + łagodność pszczół, komfort przy obsłudze rodzin pszczelich,
    • + dobre wykorzystywanie pożytków pyłkowych,
    • + dobra zimowla, również na zapasach z domieszką spadzi,
    • + pszczoły trzymają się plastra, są niepłochliwe
    • + dobrze wyrażone zachowanie higieniczne przejawiające się intensywnym oczyszczaniem gniazda z chorych osobników, co jest istotnym czynnikiem odporności kolonijnej m.in. na grzybicę wapienną.
    Linia jest przystosowana do trudnych klimatycznie warunków w terenach górskich i podgórskich, zarówno pod względem zimowli, rozwoju wiosennego oraz wykorzystywania pożytków, w tym spadzi iglastej.
  4. Rasa kraińska linie dla których realizowane są programy hodowlane doskonalenia genetycznego.

    Linia car PWJOT

    Linia wywodzi się z pszczół sprowadzonych z Węgier, uzyskanych z rezerwy genetycznej ISK Oddziału Pszczelnictwa w Puławach oraz po importach z Austrii. Pszczoły o oskórku ciemnymi i bardzo jasnych włoskach. Pszczoły o podobnych cechach biologicznych i użytkowych, utrzymywane w odrębnych grupach pochodzeniowych i kombinacjach międzygrupowych, podnoszących walory użytkowe linii w zależności od pochodzenia grup. Charakteryzuje się wczesnym i dynamicznym rozwojem, oraz tworzeniem silnych i bardzo silnych rodzin, mimo tego jest średnio lub mało rojliwa. Pszczoły są łagodne, dobrze trzymające się plastrów. Wykorzystuje wszystkie pożytki w sezonie, dając miód towarowy również z pożytków wczesnych.

    Linia car Kujawska (kd)

    Ubarwienie pszczół jest ciemnoszare, z wyraźnymi jasnoszarymi paskami włosków na tergitach, możliwe jest sporadyczne występowanie żółtych przebarwień na tergitach. Linia ta wywodzi się od trzech linii pszczół kraińskich sprowadzonych do Polski: jednej z Niemiec i dwóch z Austrii. Matki tych linii były materiałem wyjściowym do wyprowadzenia mieszkańców trzeciego stopnia. Pszczoły budujące silne rodziny nadają się raczej do intensywnej gospodarki pasiecznej w ulach sytemu wielokorpusowego. Rozwój pszczół w okresie przygotowawczym do zimowli (15 lipca – 25 sierpnia) dobry – średnio 8-10 plastrów czerwiu. Rodziny bardzo silne wchodzą w stan zimowli. Cechą bardzo ważną podczas zimowli, szczególnie przy łagodnych warunkach atmosferycznych jest brak czerwiu w rodzinach od października do początku marca. Zimowla w rodzinach linii kujawskiej przebiega spokojnie – kłąb zimowy zajmuje średnio 7-8 uliczek między ramkami. Osyp zimowy pszczół jest niewielki, do 20 dkg martwych pszczół. U pszczół występuje cecha smaooczyszczania gniazda już od pierwszego oblotu przez cały sezon. Matki rozpoczynają czerwienie zawsze po pojawieniu się pierwszego pyłku. Wiosenny rozwój pszczół bardzo dobry, cecha ta jest warunkowana dużą plennością matek i specyficznych warunków na przedwiośniu. Ziemia Kujawsko-Dobrzyńska obfituje we wczesne pożytki szczególnie wierzbowe. Pojawienie się czerwiu w rodzinach w momencie przynoszenia do ula pierwszego pyłku nie powoduje niepotrzebnego osłabienia rodzin pszczelich. Wiosną brak objawów biegunki. Dynamika rozwoju wiosennego dobra i bardzo dobra podczas pierwszego pomiaru (okres kwitnienia jabłoni – 28.04-6.05.) ilości czerwiu i plastrów obsiadanych przez pszczoły wynosi średnio 6-7/8-9, natomiast po 21. dniach podczas drugiego pomiaru pszczoły zajmują średnio dwie kondygnacje, a więc obsiadają 20 plastrów, a czerwiu jest od 10 do 14 plastrów. Podczas występowania obfitego pożytku pszczoły odkładają cały nektar, nawet podczas kilkukilogramowych przybytków dziennych gniazdo nie jest zalewane. Cecha ta w naszych obserwacjach jest bardzo wyraźnie skorelowana z występowaniem nastroju rojowego, który jeśli wystąpi bardzo dobrze jest likwidowany przez dodanie węzy lub plastrów z suszem. Pszczoły odbudowują średnio 12-18 plastrów węzy w sezonie, nie poszerzanie gniazd węza może wyraźnie przyczynić się do pojawienia się nastroju rojowego. Wykorzystanie pożytków letnich bardzo dobre przy wyraźnie zauważalnym obniżeniu ilości składanych jaj przez matki. Rodziny z populacji kujawskiej bardzo dobrze i dobrze gromadą zapasy pierzgi oraz składają je w gnieździe, co przy dużej plenności matek ma szczególnie duże znaczenie w okresie przygotowawczym do zimowli i na przedwiośniu. Pszczoły propolisują umiarkowanie. Zachowanie pszczół podczas przeglądów łagodne, dobrze trzymają się plastrów. Praca przy tych rodzinach z umiarkowaną ilością dymu.

    Linia car Kortówka

    Ubarwienie pszczół jest jednolite, ciemno brązowe prawie czarne o jasnoszarych pierścieniach filcowych.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,29 – 6,68
    szerokość IV tergitu w mm 2,22 – 2,36
    indeks kubitalny % 40,09 – 56,8
    Linia jest selekcjonowana w warunkach Polski północno – wschodniej w trudnych warunkach klimatyczno – pożytkowych. Pszczoły tworzą bardzo silne rodziny. Z tego powodu przeznaczone są głównie do gospodarki intensywnej w ulach stojakach. Podczas przeglądów pszczoły są łagodne, nawet w złą pogodę. Bardzo dobrze zimują w warunkach ostrych zim. Wiosenny rozwój przebiega bardzo dynamicznie, rodziny szybko dochodzą do siły i wykorzystują wczesne pożytki z mniszka lekarskiego oraz występującej późno spadzi. W okresie bezpożytkowym narasta u nich nastrój rojowy, z którego łatwo wychodzą, po zastosowaniu prostych zabiegów przeciwrojowych. Przez cały sezon zbierają dużo pyłku. Bardzo dobrze trzymają się plastra, podczas przeglądów są spokojne, nie wykazują ruchliwości. Miód sklepią na sucho lub półmokro. Podczas intensywnego pożytku silnie ograniczają matkę w czerwieniu. Mają tendencję do cichej wymiany, w ulu często czerwią dwie matki. Nadają się szczególnie do pasiek intensywnie prowadzonych, wykorzystujących co najmniej kilka pożytków w sezonie. Bardzo dobre cechy tej pszczoły najlepiej wykorzystać można w ulach stojakach. Łatwiej w nich bowiem kierować intensywnym rozwojem rodzin. Wyróżniającą cechą tej populacji jest utrzymywanie dużej aktywności lotnej pszczół przez cały dzień. Jest wybitna także pod względem dużej produkcji pyłku.

    Linia car J

    Cechuje ją łatwość obsługi rodzin pszczelich oraz bardzo dobre cechy produkcyjne. Pszczoły są łagodne, dobrze trzymają się plastrów. Mało kitują gniazdo, wymagają dobrego przygotowania do zimowli, a głównie dostosowania pojemności gniazda i ilości zapasów do stanu rodziny. Pochodzi jak sama nazwa wskazuje z importu z 1980 roku z Jugosławii. W wyniku prowadzonych prac hodowlanych, została przystosowana do naszych warunków klimatyczno – pożytkowych. Pszczoły o bardzo dobrych cechach produkcyjnych, łatwe w obsłudze. Bardzo łagodne nie płochliwe łatwo dają się strząsać z plastrów. Gniazda kitują raczej słabo. Wymagają bardzo dobrego przygotowania do zimy oraz utrzymywania dużej siły rodziny. Wskaźnik produkcji miodu około 139%.

    Linia car N

    Pszczoły szare, jasno ubarwione. cechuje ją duże wyrównanie morfologiczne oraz bardzo wysoka miodność. W wyniku pracy hodowlanej poprawiono w tej linii plenność. Pszczoły wykazują bardzo dużą łagodność. Są mało ruchliwe i silnie trzymają się plastrów. Bardzo dobrze zimują i odznaczają się doskonałą dynamiką rozwoju. Pochodzi z instytutu w Oberursel z Niemiec. Pszczoły są duże, jasno ubarwione, bardzo łagodne, mało ruchliwe, dobrze trzymające się plastrów. Mają tendencję do ograniczania matek w czerwieniu, co powoduje że są wyjątkowo miodne nawet przy słabych pożytkach. Mają tendencję do cichej wymiany, w ulu często czerwią dwie matki. Zimują bardzo dobrze. Wiosną późno podejmują czerwienie. Mają bardzo dużą dynamikę rozwoju co powoduje że na pożytek rzepakowy uzyskują już bardzo dużą siłę ( 3 korpusy Ostrowskiej). Wyróżniającą je cechą jest utrzymywanie dużej aktywności lotnej pszczół przez cały dzień. Wskaźnik produkcji miodu waha się w zależności od typu kojarzenia od 125% do 168%.

    Linia car T “TROISECK”

    Populacja pszczół tej linii wywodzi się z importu z Austrii. Jest wyselekcjonowana w kierunku wykorzystania pożytków średniopóźnych i późnych, zwłaszcza spadzi. Tworzy rodziny silne i bardzo silne. Pszczoły są łagodne, dobrze trzymają się plastrów. Przy bardzo silnych pożytkach występuje ograniczenie matek w czerwieniu. Na wiosnę w gnieździe jest wyraźnie oddzielona miodnia, wraz z rozwojem rodziny matka penetruje cały ul. I czerwi w wolnych komórkach w różnych jego częściach. Średni wskaźnik produkcji miodu w naszych warunkach środowiskowych waha się na poziomie 149 % (procentowe porównania matek hodowlanych z matkami będącymi w danej pasiece (dzikimi)). Populacja wywodząca się z matek importowanych z Austrii. Pszczoły wyspecjalizowane w pożytkach średnio wczesnych i późnych. Tworzy bardzo silne rodziny. Pszczoły łagodne, trzymają się plastrów. Przy bardzo silnych pożytkach następuje ograniczanie matek w czerwieniu. Pszczoły wyjątkowo pracowite. Średni wskaźnik produkcji miodu w naszych warunkach środowiskowych waha się na poziomie 149%.

    Linia car PA

    Linię wyprowadzono na bazie importów z Austrii. Pszczoły tej linii cechuje dobre wykorzystanie zarówno wczesnych jak i późnych pożytków (wrzos). Tworzą silne rodziny. Pszczoły te wykazują dobrą dynamikę i wczesność rozwoju z niewielką skłonnością do ograniczania matek w czerwieniu przy silnych pożytkach. Bardzo dobrze zimują. Są bardzo łagodne. Dobrze trzymają się plastra, choć są dość ruchliwe. Mało kitują. Są bardzo łagodne.

    Linia car SK “SKLENAR”

    Pszczoły są szaro ubarwione z możliwością pojawienia się rudawego tergitu.
    Średnie cechy morfologiczne:
    długość języczka w mm 6,40
    szerokość IV tergitu w mm 2,30
    indeks kubitalny % 45,00
    Pochodzi z hodowli Johna w Austrii. Jest bardzo łagodna, tworzy silne rodziny. Ma dobrą dynamikę rozwoju wiosennego i letniego. Przy pożytkach wczesnych i silnych średnio wczesnych ma skłonność do ograniczania matek w czerwieniu. Odznacza się skłonnością do cichej wymiany matek. Wskaźnik produkcji miodu wynosi w granicach 152 %. Pszczoły linii car SK odznaczają się dobrą produkcją miodu. Miód sklepią na sucho. Są łagodne i umożliwiają przeglądy w różnych warunkach pogodowych, niezależnie od pory dnia. Dobrze zimują. Odznaczają się umiarkowaną rojliwością. Nastrój rojowy jest rozładowywany przez pojawienie się pożytku i powiększanie gniazda. Przy braku pożytków matki przerywają czerwienie. Umiarkowanie kitują gniazdo.

    Linia car Nieska

    Powstała na bazie utrzymywanych dotychczas linii Niemka i Sklenar. Pszczoły linii car Nieska są jasno ubarwione (w odcieniach brązu i szarości) i mają wyraźnie zaznaczone pierścienie filcowe na tergitach. Są bardzo łagodne, mało ruchliwe, silnie trzymają się plastrów. Odznaczają się dużą dynamiką rozwoju wiosennego i tworzą silne rodziny. Charakteryzuje je bardzo wysoka miodność. Często pojawia się skłonność do ograniczania matki w czerwieniu przy pożytkach wczesnych. Z powodu ograniczania czerwienią, wykazują tendencje do cichej wymiany matek. Wykazują cechę nierojliwości. Bardzo dobrze zimują. Matki z tej linii wykazują cechę ostrożnego podejmowania czerwienią na wiosnę, w dostosowaniu do warunków pogodowych. Wykazuje skłonność do ograniczania matek w czerwieniu przy pożytkach wczesnych i przejawia tendencję do cichej wymiany matek.

    Linia car Jugo

    Pszczoły jasno ubarwione (w tonacji brązu i szarości) z szerokimi pierścieniami filcowymi na tergitach. Często spotykane rozjaśnienie pierwszego i drugiego tergitu, lecz bez przebarwień. Pszczoły są łagodne i niepłochliwe, łatwo dają się strząsać z plastrów – łatwe w obsłudze. Dynamika rozwoju bardzo dobra, lecz na pożytkach często jest hamowana przez ograniczenie matki w czerwieniu. Linia wykazuje brak tendencji do rojliwości nawet w sprzyjających warunkach. Pszczoły o bardzo dobrych cechach produkcyjnych, zwłaszcza cechuje je wybitna miodność w pełni sezonu. Wymagają dobrego przygotowania do zimowli, gdyż słabe rodziny źle zimują i wolno dochodzą do siły.

    Linia car Alpejka

    Linia ta wywodzi się z populacji pszczół sprowadzanych z Alp austriackich. Pszczoły o wyrównanym pokroju, o wyraźnie zaznaczonych pierścieniach filcowych na tergitach. Ubarwienie oskórka jasne, szare lub beżowe.W miodności linia jest wyspecjalizowana w pożytkach średnio wczesnych i późnych, zwłaszcza spadzi. Zimuje bardzo dobrze, odznacza się wczesnością i dobrą dynamiką rozwoju. Tworzy rodziny silne i bardzo silne. Rzadko wchodzi w nastrój rojowy, który jest łatwy do zwalczania. Pszczoły są łagodne, dobrze trzymają się plastrów, choć są dość ruchliwe. Na wiosnę nie wykazuje tendencji ograniczania matki w czerwieniu, co może nastąpić dopiero przy pożytkach intensywnych i późnych.
    • + odbudowuje dużo węzy,
    • + pyłek składa na wszystkich plastrach w gnieździe, najczęściej nad czerwiem,

    Linia car Alsin

    Matki są jasno ubarwione o lekko zażółconej stronie brzusznej. Ubarwienie pszczół jest jednolite -jasnoszare.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,305 – 6,675
    szerokość IV tergitu w mm 2,180 – 2,300
    indeks kubitalny % 33,00 – 49,00
    W sezonie utrzymuje rodziny o średniej sile. Bardzo dobrze pracuje na wszystkich pożytkach. Miód składają zarówno w nadstawce jak i w gnieździe. Przy intensywnym pożytku nadbudowuje plastry. W okresie ładnej pogody i w czasie pożytku pszczoły łagodne. Agresywność pszczół nieznacznie wzrasta w okresie bezpożytkowym lub przy nagłej zmianie pogody. Rojliwość – rodziny wykazują rojliwość jedynie przy nieposzerzeniu gniazda w okresie obfitych pożytków wtedy bardzo szybko odbudowują węzę i nie sprawiają kłopotów. Skłonność do ograniczania czerwienią matek w okresie pożytku nie daje możliwości do nadmiernego rozwoju rodzin. Przy dostosowaniu szerokości gniazda do ilości zimujących pszczół nie ma potrzeby wiosennego ścieśniania gniazda. Gorzej znosi długie, zimne wiosny. Inne cechy, charakterystyczne dla linii:
    • + duże ilości pyłku składa w całym gnieździe, blisko czerwiu,
    • + zbiera duże ilości propolisu przyklejając ramki do ściany ula,
    • + na jasnych plastrach miód sklepi na sucho, na starszych na półmokro,
    • + plenność rodzin średnia do wysokiej i bardzo wysokiej,
    • + miodność – wykorzystują już najwcześniejsze pożytki i bardzo dobrze pracują przez cały sezon na różnych pożytkach.
    Rodziny tej linii bardzo dobrze nadają się do tworzenia z nich odkładów.

    Linia car Cp

    Pszczoły średniej wielkości o szarym ubarwieniu, często z rudawo – pomarańczowym paskiem na przednim tergicie.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,30 – 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,24 – 2,34
    indeks kubitalny % 40,0 – 52,0
    Linia odznacza się wysoką miodnością, wykorzystuje pożytki nektarowe i spadziowe. Gorzej wykorzystuje pożytki bardzo wczesne przy chłodnej wiośnie. Miód chętnie składa zarówno w gnieździe jak i w nadstawce. Bardzo dobrze pracuje na niewielkich i krótkotrwałych pożytkach. Charakteryzuje się szybkim tempem rozwoju wiosennego, które jest wolniejsze przy chłodnej wiośnie. Linia jest łagodna, ale w okresach bezpożytkowych, oraz w rodzinach bezmatecznych może reagować zwiększoną agresywnością. Mimo tworzenia silnych rodzin jest nierojliwa. Zimuje dobrze przy niskim zużyciu zapasów. Zbiera dobrze pyłek, lokując go na skrajnych plastrach i wokół czerwiu

    Linia car Cr

    Linia została wyselekcjonowana z materiału pochodzenia rumuńskiego. Pszczoły średniej wielkości, o szarym ubarwieniu.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,30 – 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,24 – 2,34
    indeks kubitalny % 40,0 – 52,0
    Dobrze wykorzystuje pożytki nektarowe z wyjątkiem bardzo wczesnych, gorzej pracuje na spadzi. Wykorzystuje nawet najmniejsze pożytki, nawet w niesprzyjających warunkach. Charakteryzuje się szybkim tempem rozwoju wiosennego, pełnię rozwoju osiąga w połowie maja. Pszczoły tej linii są łagodne, jednak przy braku pożytku w drugiej połowie sezonu mogą wykazywać zwiększoną obronność gniazda. Jest nierojliwa, ale przy ciasnych gniazdach może wchodzić w nastrój rojowy, łatwy do zlikwidowania. Dobrze zimuje, przy dość dużym zużyciu zapasów zimowych, czasem wymaga redukcji plastrów po zimie. Gromadzi średnie ilości pyłku.

    Linia car Ca

    Pszczoły średniej wielkości o szarym ubarwieniu.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,30 – 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,24 – 2,34
    indeks kubitalny % 40,0 – 52,0
    Linia jest bardzo miodna, uniwersalna w wykorzystaniu różnego rodzaju pożytków, od wczesnych do późnych i spadziowych. Miód składa chętnie zarówno w gnieździe jak i w nadstawce. Charakteryzuje się bardzo wczesnym i dynamicznym rozwojem wiosennym, pełnię rozwoju osiąga w pierwszej dekadzie maja. Pszczoły są łagodne i dobrze trzymają się plastrów. W nastrój rojowy linia może wchodzić w okresach bezpożytkowych i niepogody, jednak szybko reaguje na zabiegi przeciwrojowe. Dobrze zimuje w czasie zim typowych, stabilnych, nawet bardzo mroźnych, ale bez gwałtownych ociepleń. Przy wzroście temperatury matki bardzo wcześnie podejmują czerwienie, co wpływa niekorzystnie na zwiększenie zużycia zapasów zimowych. Źle znosi zimowlę na zapasach z domieszką miodu spadziowego. Gromadzi dużo pyłku.

    Linia car Tb

    Ubarwienie szare w odcieniu ciemniejszym, włoski krótkie i gęste w kolorze srebrzysto-szarym.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,30 – 6,80
    indeks kubitalny % 39,0 – 55,0
    Linia tworzy rodziny duże i średnie, bardzo miodna o dynamicznym rozwoju wiosennym. Przystosowana do wykorzystywania pożytków nektarowych i spadziowych. Pszczoły zapasy gromadzą w nadstawkach, a przy obfitych pożytkach ograniczają czerwienie matek w części gniazdowej. Miód poszywają na sucho i pół-mokro. Pyłek gromadzą w dużych ilościach, równomiernie rozmieszczając go na plastrze. Pszczoły nierojliwe, z tym, że w okresie bezpożytkowym w silnych rodzinach może wystąpić nastrój rojowy, który jest łatwy do opanowania. Łagodne, dobrze trzymające się plastra, o dobrej zdrowotności, zimotrwałości, charakteryzują się również małym zużyciem zapasów w okresie zimowania. Dobrze zimuje, ale w gorszych warunkach środowiskowych wykazuje tendencje do porażenia grzybicą wapienną.Doskonały komponent mateczny i ojcowski w krzyżówkach międzyrasowych i międzyliniowych z Cau Pb oraz z Car Ab, Car N, a do reprodukcji z Car Ab.

    Linia car Ab

    Ubarwienie pszczół jest jasnoszare z krótkimi i gęstymi włoskami.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,30 – 6,80
    indeks kubitalny % 39,0 – 57,0
    Pszczoły tej linii wykorzystują pożytki nektarowe i spadziowe. Polecana na pożytki bardzo wczesne, sezonowe i późne. Wykazują tendencję do składania miodu w nadstawce, a przy obfitych pożytkach w części gniazdowej, ograniczają matkę w czerwieniu. Umiarkowanie kitują gniazdo, wykazują zapobiegliwość przy zbieraniu pyłku. Miód poszywają na sucho. Linia wykazuje wczesny rozwój wiosenny, ale jest nierojliwa, chociaż w okresach bezpożytkowych w silnych rodzinach może pojawiać się łatwy do opanowania nastrój rojowy. Jest łagodna i pszczoły dobrze trzymają się plastra. Nie wymaga używania dymu przy większości prac pasiecznych. Dobrze zimuje i oszczędnie gospodaruje zapasami zimowymi. Doskonały materiał mateczny i ojcowski do produkcji mieszańców międzyrasowych i międzyliniowych z Cau Pb, Car Tb, Car N, a do reprodukcji z Car Tb.

    Linia car Marynka (Mr)

    Ubarwienie tej linii jest typowe dla rasy kraińskiej. W wyniku selekcji odznacza się znacznym wyrównaniem cech morfologicznych w populacji, przy znacznej zmienności wewnątrzrojowej.
    Średnie wartości cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,485
    szerokość IV tergitu w mm 2,29
    indeks kubitalny % 45,03
    Selekcję tej linii rozpoczęto w 1993 roku. Materiałem wyjściowym było 9 linii krainki hodowanej wówczas w Polsce. Drogą krzyżowania linii i selekcji potomstwa osiągnięto znaczny postęp w zakresie cech użytkowych, szczególnie miodności. Badania morfologiczne wskazują na osiągnięcie znacznego wyrównania cech morfologicznych w obrębie selekcjonowanej populacji przy jednocześnie znacznej zmienności wewnątrzrojowej. Linia charakteryzuje się miodnością. Dobrze wykorzystuje pożytki zarówno wczesne oraz późne. Miód sklepi na sucho. Chętnie przechodzi do nadstawki. Jest zimotrwała. Cechuje się dużą dynamiką rozwoju, ale jest nierojna. Pszczoły są łagodne i dobrze trzymają się plastrów. Linia jest selekcjonowana w kierunku zachowania higienicznego objawiającego się usuwaniem chorego i zamarłego czerwiu z plastrów.

    Linia car R „Rumunka”

    Powłoki chitynowe koloru ciemnobrązowego z połyskiem. W populacji pojawiają się pszczoły z wyraźnie widocznymi paskami na odwłoku.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,359 – 6,550
    szerokość IV tergitu w mm 2,270 – 2,327
    indeks kubitalny % 40,1 – 55,5
    Charakteryzuje się dobrą zimotrwałością i dobrym rozwojem wiosennym. Łagodna, dobrze trzyma się plastrów, tworzy rodziny duże, produkuje dużo mleczka, doskonała do powiększania pasieki. Polecana na pożytki bardzo wczesne i wczesne – obfite. Jest bardzo plenna (wysokie tempo czerwienia matki). Tworzy duże rodziny, wymaga dużej pojemności ula (Dadant z nadstawką lub ule wielokorpusowe) oraz ciągłych pożytków od wczesnych (sady, rzepak, mniszek) do późnych (wrzos) oraz spadź w zależności od terminu wystąpienia. Łagodna, dobrze zimuje. Zalecana do pasiek wędrowych, w których rekordowe zbiory osiąga jako krzyżówka z Cau PwK i M. Wyróżnia się dużą produkcją mleczka i szybkością w odbudowaniu węzy. Z uwagi na dostateczne karmienie larw mleczkiem oraz tendencje do rojenia rodziny tej linii wykorzystuje się do wychowu matek oraz do produkcji mleczka pszczelego. Wyróżnia się dobrą zimotrwałością.

    Linia car S

    Powłoki chitynowe ciemno szare.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,35 – 6,64
    szerokość IV tergitu w mm 2,265 – 2,353
    indeks kubitalny % 42,0 – 53,8
    Podczas przeglądu gniazd pszczoły są spokojne, o wysokim stopniu łagodności, co pozwala w dni pogodne pracować bez kapelusza przy niewielkim odymianiu. Pszczoły wyróżniają się dużą pracowitością (wysokie zbiory miodu, pyłku). Rekordowe zbiory osiąga w krzyżówce z M. Astą oraz z Cau PwK. Sprawdziła się we wszystkich rejonach kraju.   Wykorzystują pożytki wczesne i późne. Tworzą silne rodziny, które mają dynamiczny i wczesny rozwój. Dobrze zimują. Produkują dużo mleczka i gromadzą dostateczną ilość pyłku. Mogą być wykorzystywane do wychowu matek pszczelich. Pomimo tworzenia silnych rodzin rzadko wchodzą w nastrój rojowy. Nadają się do gospodarki stacjonarnej i wędrownej. Dobrze wykorzystują pożytki spadziowe.

    Linia car Niw

    Powłoki chitynowe szaro-ziemiste z lekko zaznaczonymi paseczkami koloru jasnoszarego.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,372 – 6,572
    szerokość IV tergitu w mm 2,265 – 2,322
    indeks kubitalny % 41,5 – 52,3
    Podczas przeglądu gniazd pszczoły zachowują się bardzo spokojnie. Z uniesionej ramki bardzo powoli przesuwają się na powałkę ula. W dni pogodne jak i lekko zachmurzone można pracować bez kapelusza przy niewielkim odymianiu. Linia wyróżnia się wysoką wydajnością miodową. Podczas obfitych pożytków pszczoły ograniczają matkę w czerwienili, tworzy rodziny średniej wielkości. Bardzo dobrze wykorzystują pożytki średnio – wczesne i średnie o różnym stopniu nasilenia, a rekordowe zbiory osiąga w krzyżówce z Cau PwK i M. Astą. Sprawdza się w pasiekach przydomowych, dobrze wykorzystuje pożytki wielokwiatowe (las, łąki), a głównie akacjowe i lipowe. Niezbyt chętnie przechodzą do nadstawek. Matki intensywnie czerwią, tworząc rodziny silne i średnie, ale pszczoły nie wykazują tendencji do rójki. Dobrze zimują. Linia ma tendencje do gromadzenia dużej ilości mleczka pod larwami, dobrego odbudowywania plastrów i gromadzenia dużych ilości pyłku układanego regularnie na plastrach.

    Linia car Bałtycka

    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,29 – 6,68
    szerokość IV tergitu w mm 2,22 – 2,36
    indeks kubitalny % 40,9 – 56,8
    Wyhodowana została z materiału pochodzącego od matek importowanych oraz sprowadzonych z pasiek krajowych, selekcjonowana w trudnych warunkach klimatycznych Warmii. Pszczoły tej linii charakteryzują się wczesnym oraz dynamicznym rozwojem wiosennym, do siły dochodzą na okres pożytku rzepakowego. Pszczoły łagodne – wykazujące niewielką tendencję do agresywności w złych uwarunkach pogodowych. W sezonie budują bardzo duże rodziny. Pszczoły ograniczają czerwienie matek podczas obfitych pożytków. Dobrze trzymają się plastra. Mają umiarkowane skłonności do rójki, nastrój rojowy nasila się w okresach bezpożytkowych, ale eliminują go proste zabiegi przeciwrójkowe. Są miodne, dobrze wykorzystują pożytki rzepakowe lub inne wczesne o tej porze roku.

    Linia car Kamianka

    Linia wyhodowana w warunkach klimatu górskiego w okolicach Krynicy i Kamiannej. Bardzo dobrze wykorzystuje pożytki średnie nektarowe oraz spadź iglastą. Miód układa w nadstawce. Rodziny rozwijają się powoli, siła produkcyjna osiągana jest w okresie kwitnienia maliny, a maksymalna siła przypada na sierpień – wrzesień, na pożytki spadziowe. Pszczoły są nierojliwe. Dobrze znoszą długą i ostrą zimę, nawet po pożytkach ze spadzi iglastej. Pszczoły są łagodne i trzymają się plastra, choć po wyjęciu z ula są ruchliwe na plastrach. Wykazują dużą zdrowotność, szczególnie w warunkach po zbiorach miodu spadziowego.

    Linia car GR1

    Materiałem wyjściowym do założenia linii były matki z rodzin, w których zauważono zwiększoną w porównaniu z innymi odporność na grzybicę. Mechanizm tej odporności polega na wcześniejszym niż u innych linii usuwaniu przez pszczoły chorego czerwiu z rodziny i tym samym likwidacji źródła infekcji. Selekcję tej linii rozpoczęto w 1995 roku. Ubarwienie pszczół jest ciemnoszare, z wyraźnymi jaśniejszymi paskami włosków na tergitach. W potomstwie niektórych matek możliwa jest obecność niewielkiej liczby robotnic z żółto – brązowymi paskami na drugim tergicie odwłokowym. Linia charakteryzuje się odpornością na grzybicę wapienną, której mechanizm polega na wczesnym usuwaniu przez pszczoły chorego czerwiu. Rodziny dobrze się rozwijają – pełnia rozwoju przypada na czerwiec. W okresie pożytków pszczoły zagospodarowują nadstawki i odznaczają się dobrą miodnością. Pszczoły są bardzo łagodne i dobrze zimują. Rodziny z matkami z tej linii unasienionymi naturalnie, w znacznym stopniu powtarzają cechę odporności na grzybicę i inne cechy produkcyjne.

    Linia car Zosia (Zo)

    Materiałem wyjściowym do założenia linii były matki kraińskie importowane z Rumunii w latach siedemdziesiątych. Początkowo utrzymywana w hodowli zachowawczej, w latach dziewięćdziesiątych poddana została selekcji na cechy użytkowe. W rezultacie linia odznacza się wczesnym i dobrym rozwojem. Ubarwienie pszczół jest ciemnoszare z wyraźnymi jasnoszarymi paskami włosków na tergitach, sporadycznie mogą pojawiać się pszczoły z żółtymi przebarwieniami na tergitach. U części matek spotyka się jaśniej ubarwiony oskórek i w potomstwie tych matek możliwa jest obecność niewielkiej liczby robotnic z żółtobrązowymi paskami na drugim tergicie odwłokowym. Pszczoły dobrze zimują, są łagodne dobrze trzymają się plastrów. Odznacza się dobrą miodnością, a w okresie pożytków pszczoły zagospodarowują nadstawki. W gnieździe oddzielają miód od czerwiu gromadząc go głównie na skrajnych plastrach. Linia wykazuje tendencję do odporności na grzybicę wapienną.
  5. Rasa kaukaska linia utrzymywana w systemie hodowli zachowawczej.

    Pszczoła ta pochodząca z wysokogórskich rejonów Kaukazu jest obecnie rozpowszechniona na całym świecie. Rasa kaukaska kształtowała się w dolinach i na zboczach górskich. Pszczoły charakteryzują się szarą barwą ze srebrzystym odcieniem, pokryte krótkimi włoskami. Należą do najmniejszych pszczół europejskich lecz posiadają najdłuższy języczek 6,7-7,3 mm. Są bardzo łagodne, podczas przeglądów dobrze trzymają się plastrów. Posiadają one zdolność szybkiego wyszukiwania nowych pożytków, zaś do pracy wylatują w temperaturach niższych niż u innych ras. W drodze powrotnej do ula nie wykonują zalotów i nie siadają na mostku, lecz bezpośrednio wchodzą przez wylotek do ula. Pszczoły te wykazują dużą skłonność do rabunków, ale własnego gniazda bronią bardzo energicznie. Charakteryzują się również intensywnym wydzielaniem wosku, z tym że wybudowane przez nie plastry są nierówne i często połączone ze sobą. Wyjątkowo mocno kitują gniazdo i wylot, który przed zimą może być nawet zabudowany z pozostawionymi jedynie niewielkimi otworami. Cechuje je również gromadzenie dużych ilości pierzgi. Miód najchętniej składają w części gniazdowej co powoduje w okresach intensywniejszych wziątków duże ograniczenie w wychowie czerwiu. Do nadstawek przechodzą bardzo niechętnie. Komórki z miodem poszywają na “mokro”. W okresie zimy utrzymują w gnieździe stosunkowo niskie stężenie CO2 , dlatego są w tym okresie bardziej aktywne niż pszczoły innych ras. Przyczynia się to do niezbyt dobrej zimowli tych rodzin w rejonach chłodniejszych. W zapasach zimowych nie tolerują domieszki spadzi. Rasę tą charakteryzuje podatność na nosemozę i kiślicę. Wiosenny rozwój rozpoczynają stosunkowo późno i rozwijają się powoli. Źle również znoszą wiosenne nawroty chłodów. Płodność matek nawet przy optymalnych warunkach nie jest wysoka i waha się od 1000 do 1500 jaj. Są mało rojliwe, mają natomiast dużą skłonność do cichej wymiany matek. Pszczelarz nie ma problemu by wyprowadzić je z nastroju rojowego. Na wykorzystanie przez nie nawet wyjątkowo słabych pożytków wpływają:
    • + ograniczenie wychowu czerwiu przy dobrym pożytku
    • + łatwe wyszukiwanie nowych źródeł pożytku
    • + duża pracowitość nawet przy gorszych warunkach atmosferycznych
    Wyraźnie przewyższają one inne rasy pszczół w wykorzystywaniu późnych pożytków nektarowych, zaś spadź wykorzystują mniej chętnie. Charakteryzuje je szczególnie duży wziątek z koniczyny czerwonej. Należą do pszczół wymagających stosunkowo małej ingerencji pszczelarza ze względu na słaby rozwój, małą rojliwość i łatwość wychodzenia z nastroju rojowego. Polecane są dla początkujących pszczelarzy i pasiek stacjonarnych. Pszczoła kaukaska – rozpowszechniona na całym świecie, popularna w Polsce, bardzo wydajna w sezonie letnim, gorzej zimuje w naszych warunkach. W polskim pszczelarstwie dobre są krzyżówki pszczół, kaukaskich z krajowymi trutniami -występuje zjawisko heterozji tj. wzmożone cechy produkcyjności szczególnie w okresie pożytków jesiennych i letnich.

    Linia cau KBrz

    Pszczoły charakteryzują się jednolitym, szarym ubarwieniem, ale w niektórych rodzinach pszczoły i trutnie są ciemno ubarwione, błyszczące w słońcu, jak woskowane, a u matek może przejawiać się zażółcenie I tergitu.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,210 – 2,305
    indeks kubitalny % 44,5 – 59,0
    Rodziny o późnym rozwoju wiosennym. W sezonie rodziny osiągają średnią siłę. Miodność linii jest dobra w całym sezonie, z tendencja do wykorzystywania pożytków późnych, a także mało dostępnych. Charakteryzuje się dużą łagodnością, zwłaszcza w okresie ładnej pogody i w czasie pożytku. Rojliwość w rodzinach występuje bardzo rzadko. Poszerzenie gniazda likwiduje nastrój rojowy. Najlepiej zimują rodziny silne Rodziny słabe najczęściej zimą się osypują. Przy zimowaniu na domieszkach miodu, pszczoły wiosną często chorują na biegunkę. Inne cechy charakterystyczne dla linii:
    • + miejsce składania pyłku – tendencja do gromadzenia pyłku  na plastrach bocznych gniazda, nadmiar wśród czerwiu
    • + miejsce gromadzenia zapasów miodowych – silna tendencja do gromadzenia miodu w gnieździe. Przy intensywnym pożytku nadbudowują plastry,
    • + skłonność do intensywnego ograniczania matki w czerwieniu w czasie intensywnego pożytku,
    • + zachowanie pszczół na plastrze – w czasie obsługi pszczoły trzymają się plastra, ale nagłe użycie dużej ilości dymu powoduje uciekanie pszczół z plastra,
    • + zachowanie higieniczne – tendencja do mocnego uszczelniania gniazda na zimę kitem
    Ze względu na małą dynamikę rozwoju wiosennego polecana jest do krzyżowania międzyrasowego z pszczołą kraińską lub norweską, zwłaszcza jako strona ojcowska.
  6. Rasa kaukaska linie dla których realizowane są programy hodowlane doskonalenia genetycznego.

    Linia cau Woźnica

    Linia została utworzona na bazie pszczół z populacji muchurskiej. Są ciemno, prawie czarno ubarwione z jasnymi (szarymi lub beżowymi) włoskami. Łagodna, dobrze trzyma się plastrów, silnie kituje gniazdo, miód sklepi na mokro, bardzo miodna, do wykorzystania na pożytki zarówno słabe jak i intensywne. Dobrze wykorzystuje pożytek ze spadzi i wrzosu. Są niepłochliwe i łagodne, lecz zwiększają agresywność przy niskich temperaturach. Wykazują cechę nierojliwości z tendencją do cichej wymiany matek. W czystej linii rodziny często nie osiągają odpowiedniej siły produkcyjnej, wskutek silnej tendencji do ograniczania matki w czerwieniu oraz inbredu. Nadają się do wykorzystania pożytków zarówno intensywnych, jak i słabych lecz późniejszych, ze względu na wolne tempo rozwoju. Dobrze zimują w nieocieplanych ulach. Doskonała do krzyżówek z pszczołą kraińską. Tworzy rodziny niezbyt duże. Nie wymaga zbyt częstych przeglądów, polecana dla pszczelarzy początkujących.

    Linia cau KPW

    Matki   i pszczoły ciemnoszare. U niektórych pokoleń matek i pszczół występuje zażółcenie I tergitu – nie ma powiązania między występowaniem tej cechy u matki i jej robotnic.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm 6,70
    szerokość IV tergitu w mm 2,200 – 2,325
    indeks kubitalny % 43,0 – 57,0
    Matki rozpoczynają czerwienie wiosenne wcześnie. Plenność matki mniejsza , która wyrównywana jest długowiecznością pszczół. Odznacza się wyjątkowo jak na pszczoły kaukaskie wczesnym rozwojem wiosennym. Miód towarowy uzyskują już z rzepaku. Jest to populacja pszczół wyróżniająca się cechą miodności. Pszczoły wykorzystują bardzo dobrze wszystkie pożytki nektarowe a spadziowe najlepiej wykorzystywane są przez mieszańce międzyrasowe. Miód chętnie składają w nadstawce i na bocznych ramkach w gnieździe. Zarówno materiał czystoliniowy jak i mieszańce charakteryzują się dużą łagodnością. Agresywniejsze stają się jedynie w dni deszczowe i pod wieczór Objawy rojliwości występują bardzo rzadko i tylko u najsilniejszych rodzin. Okres bezpożytkowy nie powoduje narastania nastroju rojowego. Bardzo dobrze zimują rodziny silne Słabsze rodziny po zimowli wymagają ścieśnienia i później dochodzą do siły. Inne cechy charakterystyczne dla linii.
    • + miejsce składania pyłku – w całym gnieździe obok i wśród czerwiu
    • + nie wykazuje tendencji do nadbudowywania plastrów z miodem
    • + zasklep miodu – mokry
    • + zachowanie  pszczół   na   plastrze  -   w  czasie   obsługi   pszczoły  trzymają się plastra, ale nagłe użycie dużej ilości dymu powoduje wzrost ruchliwości pszczół.
    Ze względu na długowieczność pszczół dobrze znoszą długie zimy , zimne wiosny.

    Linia cau Pb

    Ubarwienie ciemnoszare ze srebrzystym odcieniem. W części rodzin spotyka się pszczoły posiadające żółte przebarwienia na początkowych segmentach odwłoka.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm powyżej 6,65
    indeks kubitalny % powyżej 45,0
    Linia jest przystosowana do wykorzystywania pożytków nektarowych średnich i późnych oraz nektarowo-spadziowych. Dochodzi do szczytu rozwoju w okresie kwitnienia lipy. Dobrze wykorzystuje pożytki z roślin motylkowych. Pszczoły niechętnie wchodzą do nadstawek, natomiast ograniczają matki w czerwieniu w części gniazdowej. Miód poszywają na mokro. Wykazują tendencję do mostkowania plastrów, oraz do silnego kitowania. Rozwijają się wolno, szczególnie przy wiosennych wahaniach temperatury. Zimują dobrze, gorzej przy zimowych wahaniach temperatury. Nastrój rojowy pojawia się rzadko. Linia wykazuje w znacznym stopniu cechę łagodności.

    Linia cau PwK

    Pszczoły i matki średniej wielkości. Powłoki chitynowe koloru szaro – ziemistego bez połysku. W populacji pojawiają się pszczoły z jasno-brązowymi paskami na odwłoku.
    Zakres cech morfologicznych:
    długość języczka w mm powyżej 6,77
    szerokość IV tergitu w mm 2,210 – 2,303
    indeks kubitalny % 47,4 – 54,5
    Podczas przeglądu są łagodne. W dni pogodne można pracować bez dymu. Wykorzystują pożytki o różnym stopniu nasilenia, są bardzo pracowite. W okresie obfitego pożytku pszczoły bardzo ograniczają matkę w czerwieniu. Są miodne i mają tendencje do zagospodarowywania nadstawek. Linia wykazuje skłonność do cichej wymiany matek. Rzadko wchodzą w nastrój rojowy, który łatwo zlikwidować. Zimują średnio.Linia ta jest pracowita, łagodna. Na uwagę zasługuje fakt, że linia ta w krzyżówce z Car R, Car S osiąga “siłę” na pożytki wczesne, np.: na mniszek i rzepak. Pszczoły niechętnie przechodzą do nadstawek w korpusie głównym. Linia zalecana głównie w rejony południowej i centralnej Polski.

    Linia cau W

    Barwa chityny ciemna, owłosienie ciemno – szare, wpadające w barwę ołowianą. Linia o wybitnych cechach miodności. Pszczoły miód najchętniej składają w części gniazdowej. Dużą produkcyjność uzyskuje w kojarzeniu z rasą kraińską. W czystej linii cechuje się zdolnością do ograniczenia matek w czerwieniu przy obfitych pożytkach. Posiadają zdolność wykorzystywania pożytków tak słabych jak i silnych. Pszczoły wybitnie łagodne, spokojnie przebywające na plastrach w czasie przeglądów. Plastry budują nierówne, często łącząc je ze sobą. Silnie kitują gniazdo i wylot. Są mało rojliwe. Pszczoły tej linii wykazują wysoką zdolność do wyszukiwania różnorodnych źródeł pożytków.Wiosną rozwijają się dość wolno. Miód sklepią na mokro. Pszczoły długowieczne. Wykorzystują bardzo dobrze pożytki zarówno intensywne jak i słabe. Wskaźnik produkcji miodu 138%.

    Linia cau M

    Pszczoły są szare z możliwością pojawiania się żółtego ubarwienia na dwóch pierwszych tergitach.
    Średnie cechy morfologiczne:
    długość języczka w mm 6,90
    szerokość IV tergitu w mm 2,27
    indeks kubitalny % 57,0
    Linia wywodzi się z importu pszczół rasy kaukaskiej populacji muchurskiej. Pszczoły odznaczają się dobrą miodnością,. Są małorojliwe i łagodne. Gromadzą znaczne ilości pyłku i silnie kitują. Trzymają się dobrze plastrów. Ograniczają matki w czerwieniu przy większych pożytkach. Sklepią miód na mokro.

    Linia cau KP

    Pszczoły są ubarwione szaro
    Średnie   cechy morfologiczne:
    długość języczka w mm 6,90
    szerokość IV tergitu w mm 2,27
    indeks kubitalny % 55,0
    Linia cau KP wywodzi się z importu pszczół rasy kaukaskiej z Krasnej Polany. Pszczoły linii cau KP cechują się łagodnością, małą rojliwością, i dobrą miodnością. Gromadzą dużo pyłku, szczególnie wiosną. Silnie kitują. Są doskonałe w poszukiwaniu i wykorzystywaniu nawet najmniejszych pożytków. Trzymają się plastrów. Ograniczają matkę w czerwieniu przy większych pożytkach. Miód sklepiana mokro.

    Linia cau Puławska (P)

    Ubarwienie jest niejednolite i odbiega od powszechnie opisywanego ubarwienia pszczół kaukaskich. Oprócz typowego dla tej rasy ubarwienia tzn. ciemnego oskórka i szarego owłosienia spotyka się także osobniki o owłosieniu płowym i brązowym. U części osobników spotyka się także jaśniej ubarwiony oskórek z obecnością nawet do trzech jasnych pasków na odwłoku.
    Linia charakteryzuje się następującymi średnimi wartościami cech morfologicznych.
    długość języczka w mm 6,80
    szerokość IV tergitu w mm 2,27
    indeks kubitalny % 55,20
    Linia utworzona na bazie pszczół kaukaskiej populacji Krasna Polana importowanej do Polski w latach siedemdziesiątych. Szczególny udział w uszlachetnianiu miał import w 1987-1989 puli matek reprezentujących trzy hodowane tam linie pszczół: 6, 34 i 36. Linia charakteryzuje się wysoką miodnością, szczególnie na pożytkach późniejszych. Nieźle wykorzystuje pożytki wczesne. Miód składa w gnieździe, sklepiać na mokro. Do nadstawek przechodzi niechętnie. Jest zimotrwała. Jak na pszczoły kaukaskie, cechuje się dużą dynamiką rozwoju. Jest małorojna i łagodna, chociaż zdarzają się rodziny o zwiększonej złośliwości. Pszczoły dobrze trzymają się plastrów. Linia jest selekcjonowana w kierunku zachowania higienicznego objawiającego się usuwaniem chorego i zamarłego czerwiu z plastrów.

    Pszczoła Włoska

    Występuje na półwyspie Apenińskim. Północną granicę jej naturalnego zasięgu stanowią Alpy. Wśród pszczół europejskich zajmowała jeden z najmniejszych areałów bytowania, mimo to została spopularyzowana na wszystkich kontynentach. To właśnie największe pasieki przemysłowe Ameryki i Australii opierają się na pszczołach tej rasy. Pszczoła włoska posiada żółte ubarwienie. Jest to rasa o cechach morfologicznych podobnych do pszczół rasy kraińskiej (długość języczka 6,4-6,7; indeks kubitalny 40-45%). Pod względem rozmiarów należą do największych. Są bardzo łagodne i spokojne podczas przeglądów. Budują równe plastry i używają niewiele kitu, dzięki temu gniazda ich sprawiają wrażenie czystych. Wykazują dużą skłonność do błądzenia, z tego względu nie nadają się do gospodarki pawilonowej. Rasa ta jest podatna na rabunki, ale własne ule dobrze chronią przed obcymi pszczołami. Łatwo wyszukują nowe źródła pożytku. Zapasy miodu gromadzą poza gniazdem nie ograniczając nigdy czerwienia matki. Komórki z miodem sklepią na biało. Są odporne na kiślice, natomiast podatne na nosemozę. Rasa ukształtowana w warunkach ciepłego klimatu z łagodnymi zimami, przeniesiona w chłodniejsze rejony źle zimuje. Do zimowli nadają się tylko rodziny silne, które potrzebują dużo zapasów i wykorzystują je mało ekonomicznie. Źle znoszą nawroty chłodów wiosennych, ale przy ciepłej pogodzie i obecności pożytku rozwijają się bardzo intensywnie. Matki tej rasy są bardzo plenne (ich nieśność dochodzi do 3000 jaj), dlatego w optymalnych warunkach tworzą bardzo silne rodziny (do 10 kg). Mimo dużych możliwości rozwojowych są umiarkowanie rojliwe. Pszczoły tej rasy nie znajdują sobie równych w warunkach ciepłej pogody i obfitego pożytku. Przy pożytkach słabych każdą krople miodu wykorzystują na wychów czerwiu i w okresie przerw pożytkowych niezbędne staje się ich podkarmianie. Bardzo dobrze wykorzystują pożytki spadziowe i zbierają nektar z koniczyny czerwonej. Są rekordzistkami w produkcji miodu – 450 kg w Australii w ciągu roku. Pszczoła włoska (Apis mellifera ligustica) jest łagodna, nierojliwa, pracowita, dobrze trzyma się plastrów. Zimuje dość dobrze. Matki czerwią bardzo obficie. Rodziny utrzymują duża siłę. Nadają się szczególnie na tereny z obfitymi pożytkami. Spadź wykorzystują dobrze. Wadą tych pszczół jest skłonność do błądzenia, a szczególnie do rabunku. Charakteryzują się jasnocytrynowym zabarwieniem pierwszych pierścieni odwłoka. Pod względem cech biologicznych są zróżnicowane. Do Polski pierwszy raz sprowadził pszczoły włoskie ks. dr Jan Dierżoń w 1853 r. Po skrzyżowaniu z naszymi pszczołami, prawdopodobnie w wyniku heterozji, wydajność miodowa w jego pasiece bardzo wzrosła. Stąd znane jest jego powiedzenie: “Nie lubię miodnych lat”. Nie lubił miodnych lat, bo wówczas wszyscy mieli miód, a w lata chude tylko on. Przed l wojną światową oraz w okresie międzywojennym była przez polskich pszczelarzy ceniona i powszechnie hodowana. Po II wojnie światowej została wyparta przez pszczołę kaukaską i kraińską. Po skrzyżowaniu z naszą pszczołą (kraińską) jeszcze przez wiele pokoleń uwidacznia się poprzez dominację jasnego zabarwienia odwłoka. Pszczoła Buckfast została wyhodowana przez brata Adama – mnicha pochodzenia niemieckiego (Karla Kehrie) w opactwie Buckfast w Anglii. Prace hodowlane zostały rozpoczęte w pierwszej dekadzie dwudziestego wieku. Właśnie wówczas, ze względu na chorobę roztoczowa w całej Anglii, niemal doszczętnie wyginęła miejscowa pszczoła wrzosowa, będąca jedna z trzech podstawowych ekotypów pszczoły miodnej. Wtedy właśnie brat Adam zauważył, że chorobie skutecznie oparto się kilka rodzin będących krzyżówką pszczoły włoskiej z Piemontu i pszczoły miejscowej. To byty narodziny pszczoły Buckfast. Obserwacje tych pszczół wykazały, że mają one również inne pozytywne cechy. Przez następne dziesięciolecia pszczoła Buckfast była w fazie selekcji i krzyżowania z innymi pszczołami, w tym również z rasą kraińską, systematycznie doskonalono i utrwalono jej cechy. Odznacza się ona bardzo dobrym rozwojem, żywotnością, odpornością na choroby, pracowitością i małą rojliwością. Ubarwienie robotnic rozjaśnione jest żółtymi paskami na tergitach. Opinie polskich pszczelarzy o pszczole Buckfast są różne, często przeciwstawne.

Cechy charakterystyczne linii hodowlanych pochodzących z krzyżowania, dla których prowadzone są rejestry.

Linia: Apipol 2

Linia  hodowana   na  potrzeby  pasiek  pracujących   w  systemie  intensywnym, wykorzystujących pożytki od wczesnych do późnych, w tym spadzi oraz przerobu ziołomiodów.
Cechy wzorcowe:
  • + bardzo wczesny i dynamiczny rozwój
  • + obfite i nieprzerwane czerwienie matek   w ciągu całego sezonu
  • + łagodność pszczół i trzymanie się plastra
  • + wykorzystywanie wszystkich pożytków i przerabianie ziołomiodów

Linie: AGA1 AGA 2

Linie   hodowane    głównie    w   dostosowaniu   do    terenów   zlokalizowanych w okolicach Krosna i Pogórza Dynowskiego.
Cechy wzorcowe:
  • + wczesne i szybkie, ale nie gwałtowne tempo rozwoju wiosennego
  • + wykorzystywanie pożytków wczesnowiosennych nie tylko na rozwój, ale jako pożytków towarowych
  • + dobre wykorzystywanie spadzi oraz odporność na pozostałości spadzi w zapasach zimowych
  • + dobre zimowanie i niskie zużycie zapasów
  • + łagodność pszczół

Linia: Iwonka

Linia hodowana na tereny wschodniej części Beskidu Niskiego.
Cechy wzorcowe:
  • + wczesny rozwój wiosenny
  • + utrzymanie silnych rodzin w okresie całego sezonu, w celu przystosowania do wykorzystania pożytków spadziowych
  • + niska skłonność do rojenia mimo dużej siły
  • + łagodność pszczół i spokojne zachowanie na plastrze
  • + dobre zimowanie nawet po sezonie zbioru spadzi

Linie: Tonka 1 Tonka 2

Linie hodowane na tereny o trudnym klimacie ,takim jak występujący na Warmii i Mazurach.
Cechy wzorcowe:
  • + bardzo silne rodziny w sezonie
  • + duża łagodność, nawet w złą pogodę
  • + dobre zimowanie w warunkach ostrych zim
  • + dobre zbiory pyłku

Tonka 1 – przystosowana do gospodarki intensywnej, charakteryzująca się wczesnym i burzliwym rozwojem.

Tonka 2 – przystosowana do gospodarki bardziej ekstensywnej, charakteryzująca się późniejszym rozwojem.

Linia: Wielka

Linia hodowana na potrzeby Wielkopolski.
Cechy wzorcowe:
  • + dynamiczny rozwój wiosenny
  • + tworzy rodziny silne i bardzo silne
  • + bardzo dobrze zimuje w warunkach łagodnych zim z okresowymi ociepleniami
  • + przystosowana do gospodarki w ulach stojakach
  • + łagodna, pszczoły łatwo dają się strząsać z plastrów
  • + po pożytku rzepakowym rzadko wchodzi w nastrój rojowy

Linia: MJ

Linia hodowana na potrzeby woj. lubelskiego, oferowana na cały kraj.
Cechy wzorcowe:
  • + dostosowanie do gospodarki intensywnej
  • + dobrze znosi długie zimy i kapryśne przedwiośnia
  • + duża miodność
  • + dynamiczny rozwój wiosenny
  • + łagodność i nierojność